+21 °С
Ясно
Мәҙәниәт
24 Мая 2021, 09:17
Ҡалһын һағынып һөйләргә
"Әйт, ауылым, ҡайҙа һуң моң, моң ҡайҙа һуң әйт, урам, аулаҡ өйлө һәм гармунлы йәшлегемде һағынам" тип Сурағол үткән быуаттың туҡһанынсы йылдар башында уҡ яҙҙы. Саҡ ҡына дөрөҫ түгел, ул саҡта гармун тере ине әле, ауыл йәштәре уйынға гармун менән йөрөнө. Беҙҙән һуң ғына онотолдо был инструмент, егет-ҡыҙҙар йәшлектәрен аулаҡ өйһөҙ һәм гармунһыҙ үткәрә башланы.
"Әйт, ауылым, ҡайҙа һуң моң, моң ҡайҙа һуң әйт, урам, аулаҡ өйлө һәм гармунлы йәшлегемде һағынам" тип Сурағол үткән быуаттың туҡһанынсы йылдар башында уҡ яҙҙы. Саҡ ҡына дөрөҫ түгел, ул саҡта гармун тере ине әле, ауыл йәштәре уйынға гармун менән йөрөнө. Беҙҙән һуң ғына онотолдо был инструмент, егет-ҡыҙҙар йәшлектәрен аулаҡ өйһөҙ һәм гармунһыҙ үткәрә башланы.
Гармун авторитет булған мәлдә, улай-былай байрам үткәрер алдынан уҡ әйтеп ҡуялар: алып кил гармуныңды. Ҡайҙа ғына булманы ул гармун, яланға сыҡһаҡ, ул беҙҙең менән, аулаҡ өйгә инһәк, ул да арттан ҡалмай. Ә ауыл клубы тыуған йорто һымаҡ ине, ҡай саҡ шунда ҡунып та ҡалғынланы.
Ул мәлдәрҙәге йәштәр йырға ла оҫтараҡ һымаҡ ине, иң популяр йырҙар "Күбәләк", "Уфтанма", "Илүзә". Бәғзеләре генә "Күбәләк"те уйнай башлаһаң, ҡуй әле шуны, алкаштарҙың йырын, тиер ине. Күрәһең, ҡунаҡтарҙа ата-әсәһе, был йырҙы йырлап, биҙҙереп бөткән.
Арабыҙҙа алдынғы ҡарашлы йәштәр ҙә бар. Бер аҙ төшөрөп алып, дәрте ҡуҙғалһа, йәне теләгән йырҙы уйнауҙы таптыра башлай: давай, Сектор Газаны. Ҡалайтаһың, ҡулдан килгәнсә, тысҡылдатаһың: "Вечером на лавочке парочка сидит"....
Заман башҡа - заң башҡа, этләнә-этләнә уйнарға өйрәнгән гармун (уйнау килеп сыҡмаһа, атып бәргән мәлдәр ҙә булды, әйтерһең, һинең ҡулың ҡыйыш булғанға ул ғәйепле, төндә мунсаға кереп ултырһаң, уйнарға тиҙ өйрәнәһең тиҙәр ине, улайтып маташылманы, бармаҡтарың эшкинмәһә, хет әллә ҡайҙа кер), онотола башланы. Ә бит ауыл ҡапҡаһы алдына сығып уйнағандар борон байтаҡ ине. Ауыл кисенең алыштырғыһыҙ бер күренеше булды. Һәр урамда бер гармунсы мотлаҡ бар. Хәҙер юҡ. Береһе лә юҡ. Моңдарын да үҙҙәре менән теге яҡҡа алып киттеләр.
...Бөгөн "Йәшлек" мәҙәниәт һарайында Айҙар Хөснөтдинов менән Азамат Туйгилдин тап булды. Ҡулдарында - гармун. Оҫта барҙа ҡулың тый тиһәләр ҙә, улар тыңлай буламы, гармунға үрелделәр. Тотҡан ғына түгел, күптән күргән юҡ та уны. Гармунға ҡағылыу - йәшлектең үҙенә, улай ғына түгел, тәүге һөйгәнеңдең тәненә ҡағылыу менән бер тойолдо. Баштан-аяҡ земберләү үтте. Оҫталарға ҡушылып уйналды. Гармунда түгел, йәшлек ҡылдарында уйналды.
Азамат менән Айҙар ағайҙар, һәр гармунсы кеүек, хисле кешеләр. "Ҡалай рәхәт булып китте, ғүмерҙең бер генә мәле, иртәгә был тарих буласаҡ, фотоға төшәйек, иҫтәлеккә, һағынып һөйләргә ҡалһын әле," тинеләр.
Яҙып ултырам, ә ул инде тарих та. Тегендә, артта, ҡалған бер мәл.
"Уйна, дуҫым, гармуныңды
Үҙең белгән көйҙәргә,
Һин уйнаған, беҙ йырлаған
Ҡалһын һағынып һөйләргә".
Үҙең белгән көйҙәргә,
Һин уйнаған, беҙ йырлаған
Ҡалһын һағынып һөйләргә".
